Digitale geletterdheid in perspectief

In deze bijdrage bespreekt Remco Pijpers drie belangrijke perspectieven op digitale geletterdheid. Scholen willen ambitieuzer aan de slag met digitale geletterdheid maar ze hebben duidelijkheid nodig. Welke kerndoelen kunnen ze verwachten? De helderheid blijft uit zolang de politiek geen besluit neemt over Curriculum.nu. Hoe de kerndoelen ook luiden, en of ze meetbaar zijn of niet, de echte kern moet zijn: wat gaan leerlingen uiteindelijk met de digitale bagage doen?!
Open Digitale geletterdheid in perspectief

Lesgeven is de MACS! : werkvormen voor activerend hybride onderwijs

Wouter Schelfhout, Els Tanghe, Wil Meeus
's Hertogenbosch : Gompel & Svacina, 2021. - 322 p.
ISBN 9789463712996
Activerend (afstands)onderwijs en zelfgestuurd leren: een ‘match made in heaven’? Zeker! Deze combinatie stimuleert tot duurzaam en diepgaand leren én laat jouw leerlingen het eigen leerproces in handen nemen. Maar wat zijn belangrijke didactische aandachtspunten? En hoe werk je dit concreet uit? Aan de hand van het MACS-reflectiekader wordt ingezoomd op de vier hoofddimensies: Motiveren, Activeren, Coachen en Structureren. Elk van deze dimensies zet je doelgericht in om krachtige leeromgevingen te creëren en op haalbare wijze competenties tot zelfgestuurd leren te stimuleren. Verder vind je inspiratie voor tal van didactische werkvormen die aanzetten tot diepgaand leren. Naast een algemene uitwerking, concrete praktijkvoorbeelden en varianten lees je meer over de mogelijkheden in een brede onderwijscontext. Je kunt de didactische werkvormen en digitale tools gebruiken om op een activerende manier leerinhouden aan te brengen en te verwerken in de klas, tijdens flexuren en bij online onderwijs. Nog beter: jouw aanpak in de klas kun je deels doortrekken naar afstandsonderwijs, en omgekeerd. Deze breed inzetbare ‘hybride’ aanpak biedt heel wat mogelijkheden voor diverse vakken, inhouden en onderwijsniveaus. Bovendien vergroot je het zelfsturend vermogen van leerlingen.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost 39,50 euro

Digitale geletterdheid in Europa

In de EU staat digitale geletterdheid hoog op de agenda, maar de vaardigheden van leraren kunnen nog verder worden ontplooid. Dat constateert Jos Tolboom, curriculumontwikkelaar bij SLO en redacteur van het CIDREE-jaarboek 2021, een bundel artikelen van Europese onderzoekers en curriculumontwikkelaars.
Open Digitale geletterdheid in Europa

Hoe maak je kinderen wegwijs op internet? Speel het Imp@ctspel

Hoe maak je kinderen wegwijs op internet? Hoe leg je ze uit hoe belangrijk de digitale maatschappij is geworden? Met dit soort vragen worstelen mensen in het onderwijs of de kinderopvang nog al eens. Het Imp@ctspel van EDUX helpt de antwoorden te vinden. Artikel van Henk den Ridder in AD, 12 november 2021
Open Hoe maak je kinderen wegwijs op internet? Speel het Imp@ctspel

Achterstandsleerlingen raken digitaal achterop

Monitors Digitale Geletterdheid primair en voortgezet onderwijs 2021 geven aan dat structurele aandacht voor digitale geletterdheid in curriculum kan zorgen voor gelijke kansen.
Open Achterstandsleerlingen raken digitaal achterop

AI in het onderwijs: dit zijn de belangrijkste ethische aandachtspunten

Leren met digitale leermiddelen die zich direct aanpassen aan de persoonlijke ontwikkeling van de leerling: artificial intelligence (AI) maakt het in de toekomst waarschijnlijk mogelijk. Dit kan voor grote veranderingen in het onderwijs zorgen en de rol van de leraar aan het schuiven brengen. Welke ontwikkelingen vinden we wel en niet wenselijk? Het onderwijs kan hier actief in sturen en belangrijke onderwijswaarden voorop zetten. Een overzicht van de belangrijkste ethische aandachtspunten helpt u op weg.
Open AI in het onderwijs: dit zijn de belangrijkste ethische aandachtspunten

Robots

Robots maken onderdeel uit van ons dagelijks leven en werk en zullen dat steeds meer gaan doen. Ook in het onderwijs. Omdat leerlingen ze in hun toekomstige werkzame leven tegen zullen komen, of omdat sociale robots ingezet kunnen worden in het leerproces. Leren over en kennismaken met robots is daarom een relevant onderwerp voor het onderwijs.
Open Robots

Monitor digitale geletterdheid po en vo

Leidschendam: ECP Platform voor InformatieSamenleving, 2021-
In de monitor zijn ruim vijfduizend leerkrachten, ICT-coördinatoren, directeuren en bestuurders van scholen in po en vo ondervraagd. De belangrijkste doelstelling van de monitor is het in kaart brengen van de zogenaamde ‘witte vlekken’, scholen die niet of nauwelijks actief zijn op het gebied van digitale geletterdheid. Het onderzoek kent twee deelthema’s:
1) Inzicht in de stand van zaken op het gebied van digitale geletterdheid (beantwoord door leerkrachten): een inschatting van de digitale geletterdheid van de leerlingen, de aandacht in vakken en projecten, de ondernomen activiteiten en de aandacht voor thema’s rondom digitale geletterdheid.
2) Inzicht in de aanwezigheid van randvoorwaarden die noodzakelijk zijn om (verder) te kunnen werken aan de digitale geletterdheid en de (mogelijke) barrières hierbij. 

 Docenten die digitale geletterdheid behandelen in de les, schenken de meeste aandacht aan het thema ‘zoeken en vinden van betrouwbare informatie op internet’. Dit geldt zowel voor het primair als voor het voortgezet onderwijs. Belangrijke onderwerpen als privacy, online veiligheid en programmeren krijgen weinig aandacht. Dit kan onder meer komen doordat de helft van de docenten zich onvoldoende bekwaam voelt als het gaat om digitale geletterdheid. In het primair onderwijs heeft meer dan de helft (56%) van de leerkrachten dan ook behoefte aan externe ondersteuning bij het (verder) digitaal geletterd maken van hun leerlingen. In het voortgezet onderwijs geldt dit voor 49% van de docenten. Er is vooral behoefte aan ondersteuning van educatieve uitgeverijen. 

Naast externe ondersteuning is er grote behoefte aan het verbeteren van ICT-voorzieningen op scholen. Vooral wat betreft devices voor leerlingen is er een wereld te winnen: op veel scholen zijn te weinig devices of ze zijn te oud. Ook het internet en wifi-netwerk is volgens relatief veel docenten niet op orde. 

De monitors van 2021 geven aan dat structurele aandacht voor digitale geletterdheid in curriculum kan zorgen voor gelijke kansen.
Open Monitor digitale geletterdheid po en vo

De toekomst van technologie voor individueel maatwerk

Aandacht geven aan de behoeften van elke individuele leerling, op een manier die organiseerbaar en uitvoerbaar is voor de leraar. Het is een langgekoesterde ambitie in het onderwijs. De meeste scholen hebben hiervoor al een vorm van differentiatie ingericht, zoals leerlingen in groepjes indelen naar specifieke behoefte. De volgende stap? Maatwerk op individueel niveau. In dit artikel laten we zien welke technologie eraan komt en hoe deze straks kan bijdragen aan maatwerk op school. Artikel van Els Booij en Wietse van Bruggen.
Open De toekomst van technologie voor individueel maatwerk

Virtual reality voor leren: toepassingen en toegevoegde waarde

Bijdrage van Wilfred Rubens op WilfredRubens.com
Open Virtual reality voor leren: toepassingen en toegevoegde waarde

Digit

Bodegraven : Instruct, 2021
DIGIT is een complete leerlijn voor het basisonderwijs, Vo en MBO voor het aanleren van digitale geletterdheid. Het behandelt de vier domeinen van digitale geletterdheid: Basiskennis ICT, Informatievaardigheden, Mediawijsheid en Computational thinking. ICT basisvaardigheden legt een brede basis voor het efficiënt gebruik van computers, tablets en mobiele apparaten. Het domein bevat het volgende lesmateriaal: Algemene ICT kennis & vaardigheden, Tekstverwerken met Word of Google Docs, Presenteren met PowerPoint, Prezi en/of Google Presentaties, Internet en e-mail. In het onderdeel Informatievaardigheden leren leerlingen effectief, efficiënt en verantwoord omgaan met online informatie. Het domein Informatievaardigheden bevat het volgende lesmateriaal: Effectief leren zoeken & vinden van informatie, leren bronnen te gebruiken en te beoordelen. In het domein Mediawijsheid leren kinderen  en jongeren omgaan met, en worden ze bewust van, een groot aantal mogelijkheden van digitale media. Informatievaardigheden bevat het volgende lesmateriaal: Wat zijn digitale media? Gevolgen van sociale media, veilig internet, online pesten, privacy, omgangsvormen, sexting, digitale criminaliteit, virussen; firewalls, cookies, smartphone beveiligen en identiteitsfraude. In het domein Computational thinking leren de kinderen hoe computers denken, probleemoplossend werken met behulp van ICT-technieken en leren ze opdrachten geven met computertechnologie. De methode is volledig online.
Whitepaper

Kansen(on)gelijkheid in ons onderwijs

Al jaren hebben we aandacht voor kansenongelijkheid in de maatschappij en ook in het onderwijs. Ondanks dat er al veel verbeterd is hebben kinderen van hoogopgeleide ouders nog steeds betere kansen dan kinderen van laagopgeleide ouders en Corona heeft het verschil weer vergroot. Scholen en leerkrachten hebben de intentie om sociale verschillen met hun onderwijs aan te pakken, maar worstelen met de vraag hoe zij dit kunnen doen. Blog van Cristel Elias op Early Years. Open Kansen(on)gelijkheid in ons onderwijs

Taalonderwijs met artificial intelligence: een voorbeeld van hybride onderwijs

Je wilt uw taalonderwijs zo ontwerpen dat online en offline elkaar naadloos aanvullen. Hoe maak je de juiste technologiekeuzes om deze mix vorm te geven? De redactie van Kennisnet laat hier zien wat artificial intelligence (AI) in combinatie met andere technologieën kan betekenen voor het taalonderwijs binnen nu en 5 jaar. En met welke technologische mogelijkheden je dan rekening moet houden.
Open Taalonderwijs met artificial intelligence: een voorbeeld van hybride onderwijs

Praktijkonderzoek Digitale geletterdheid: digitale geletterdheid verbeterd in coronatijd, maar er valt nog veel te winnen

Basisscholen en middelbare scholen hebben ook in coronatijd gewerkt aan digitale geletterdheid en zich daar zelfs positief in ontwikkeld. Tegelijkertijd nam de ongelijkheid in digitale vaardigheden tussen leerlingen toe. Dit zijn enkele conclusies van het Praktijkonderzoek Digitale Geletterdheid.
Lees de hoofdpunten of download het hele rapport

Digitale geletterdheid en gelijke kansen

Webinar van Kennisnet (31 min.) over digitale geletterdheid en gelijke kansen. Er wordt ingegaan op hoe digitale geletterdheid praktisch kan worden vormgegeven in het basisonderwijs en ook hoe er tegemoet kan worden gekomen aan grote verschillen die tussen leerlingen bestaan.

Homo digitalis : hoe digitalisering ons meer mens maakt

Thierry Geerts
Amsterdam : Lannoo, 2021. - 152 p.
ISBN 9789401473491
In Homo digitalis kijkt Thierry Geerts, topman van Google België, naar de gevaren én de kansen van de digitale revolutie. Zonder taboes en met de blik vooruit geeft hij talloze prikkelende voorbeelden van hoe de digitalisering ons als mens en samenleving beïnvloedt. Zijn conclusie is helder: de technologie is neutraal, het is aan de mens om er bewust en zelfzeker mee om te gaan. Doen we dat, dan zal de digitalisering ons gelukkiger maken, met meer tijd voor creativiteit, diepgang, zorg en de zaken die er écht toe doen. Dan worden we meer mens. Dan ontpopt de homo sapiens zich als homo digitalis.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost 19,95 euro.

Het social-mediawerkboek voor jongeren

Goali Saedi Bocci
Houten : Bohn Stafleu van Loghum, 2020.
ISBN 9789036824606
Hulpmiddel om jongeren te leren bewuster om te gaan met social media. Stapsgewijs leer je je schermtijd te verminderen, stress te beheersen en weer controle te krijgen over je leven. Het boek is geschreven voor jongeren én is een handige tool voor orthopedagogen en psychologen die jongeren behandelen om beter met social media om te gaan. Het social-mediawerkboek voor jongeren bestaat uit drie delen. Het eerste deel gaat over hoe je onafhankelijker kunt worden van je mobiele apparaten. Daarna leer je overlevingsstrategieën waarmee je op een bewuste manier beweegt tussen de virtuele en de echte wereld. Het derde en laatste deel helpt je omgaan met de tijd die je niet meer aan social media besteedt: het ontdekken van nieuwe hobby’s of het ontwikkelen van jezelf op andere vlakken. De auteur daagt uit om antwoord te geven op diepgaande vragen die inzicht geven. Dit inzicht kan helpen  om een goede balans te creëren tussen online aanwezigheid, offline activiteiten en persoonlijke interactie. Met tips en handige manieren om zelf of met de behandelaar actieplannen te maken. In het boek zijn veel voorbeelden uit de praktijk opgenomen die duidelijk maken hoe je met gevoelens om kunt gaan en hoe je grenzen stelt.
Niet aanwezig in kenniscentrum, Het boek kost 22 euro.

Belangrijkste technologische trends voor het onderwijs

Welke technologieën gaan de komende jaren een beslissende rol spelen in het onderwijs? Die vraag beantwoorden Els Booij en Wietse van Bruggen graag in dit artikel van Kennisnet. Artificial intelligence, internet of things, interfaces en vertrouwen in de digitale wereld: deze vier trends schetsen we op hoofdlijnen. En we laten hun samenhang zien.
Open Belangrijkste technologische trends voor het onderwijs

Gelijke kansen en digitalisering? Goede toegang is niet genoeg

Lotte Dondorp, Remco Pijpers
Zoetermeer : Kennisnet, 2020
Online artikel over het verband tussen digitalisering en kansengelijkheid. Hoe kan er worden gezorgd dat élke leerling kan profiteren van nieuwe technologische mogelijkheden? En hoe kunnen die nieuwe mogelijkheden worden ingezet om verschillen tussen leerlingen van verschillende achtergronden te verkleinen in plaats van te vergroten? Dit artikel van Kennisnet brengt belangrijke aandachtspunten en overwegingen in beeld rond digitalisering en gelijke kansen.
Open hier het artikel

Handboek digitale geletterdheid 2021/2022

hoofdred. en coördinatie Remco Pijpers
Zoetermeer : Kennisnet, 2021. - 102 p.
Herziene uitgave van: Handboek digitale geletterdheid 2016/2017
Handboek met beschrijving van waarom digitale geletterdheid nodig is, wat het is, aanpak om van visie naar praktijk te gaan en verhalen uit de praktijk van basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs. Als bijlage zijn opgenomen een begrippenkader, hulpvragen voor visieontwikkeling, leidraad integrale digitale geletterdheid en lessen in digitaal burgerschap.
Nog meer dan in het ‘Handboek Digitale geletterdheid’ van 2016/2017 deden, laat het zien hoe je digitale geletterdheid in bestaande vakken kunt integreren.
Open Handboek digitale geletterdheid 2021/2022

Nieuwe perspectieven digitale geletterdheid

Hoe werken scholen in het primair en voortgezet onderwijs op dit moment aan de digitale geletterdheid van leerlingen? Welke ambities hebben zij? Op die vragen proberen SLO en Kennisnet antwoord te krijgen met het Praktijkonderzoek Digitale Geletterdheid. In deze nieuwe podcast-aflevering gaan we in op het onderzoek.
Open Nieuwe perspectieven digitale geletterdheid